In voorgaande artikels (metingen aan ledlampen II en metingen verbruik nieuwe server) heb ik gesproken over de powerfactor. Ik kreeg de vraag om dit eens uit te leggen, vandaar dit artikel.
Definitie powerfactor
De powerfactor PF zegt iets over de relatie tussen het netto vermogen P en het schijnbaar vermogen S. Het is namelijk de deling van het vermogen door het schijnbaar vermogen.
De PF is een meetlat die aangeeft hoe efficiënt elektrisch vermogen wordt afgegeven aan de verbruiker (bijvoorbeeld een computer, of een oven of een tv of iets dergelijks). Idealiter is de PF gelijk aan 1. En alles lager dan 1 betekent dat er extra vermogen nodig is om het gewenste vermogen aan de verbruiker af te geven.
vermogen P [W] Het netto vermogen P is dat vermogen waarvoor we moeten betalen aan het energiebedrijf. Een voorbeeld: wanneer je een 100 W lamp hebt en je zet deze aan, dan is het zo dat je een vermogen trekt van P = 100 Watt. Laat je deze lamp 10 uur aan, dan heb je een hoeveelheid energie van 10 uur x 100 W = 1 kWh afgenomen, en daarvoor betaal je nu zo’n 20 cent (energie is dus vermogen maal de tijdsduur).
schijnbaar vermogen S [VA] Het schijnbaar vermogen S is vermogen dat nodig is om P af te geven. Nu wordt het wat technisch, maar wanneer je een gewone gloeilamp hebt (eigenlijk een gewone weerstand), dan is S gelijk aan P. Echter, wanneer je wat meer ingewikkelde elektronica hebt zoals een geschakelde computervoeding, dan zal S groter zijn dan P. Alles wat S groter is dan P is niet netto vermogen, maar is energie die heen en weer gaat tussen het net en de verbruiker (bijvoorbeeld de computervoeding) en die nodig is om de computervoeding goed te laten werken.
Het is dus stroom die heen door de draden stroomt en weer terug. Omdat de stroom ook weer terugstroomt, is er netto geen energie afgenomen en is dus geen netto afgegeven energie (P is dan nul).
Een voorbeeld: je hebt een computervoeding die een computer voedt en deze computer vraagt 100 W. Nu moet dus minimaal deze 100 W door de computervoeding heengaan. Maar omdat de computervoeding zelf ook wat energie nodig heeft om goed te werken, gaat er iets meer aan vermogen in, stel bijvoorbeeld 10 W extra. Nu is er echter nog iets aan de hand, want de computervoeding heeft ook nog eens wat energieuitwisseling met het net, om intern goed te werken (bijvoorbeeld het magnetiseren en demagnetiseren van spoelen, het laden en ontladen van condensatoren etc). De stroom die hiervoor gebruikt wordt, wordt ook weer teruggegeven aan het net. Daardoor is het netto vermogen nul van dit gedeelte.
Je ziet vanuit het net gezien, een vraag van P=110W en een vraag van R (reactief vermogen)=30VA. Reactief vermogen is precies dat vermogen dat nodig is voor de op- en afbouw van magnetische velden en ladingen in de voeding. Dit reactieve vermogen wordt heen en weer gestuurd van en naar het net en per saldo is het geen netto vermogen. Dus als prive verbuiker betaal je er ook niet voor. Schijnbaar vermogen S is dan de optelling van deze twee, maar dan wel vectorieel.
Vectoriële optelling is dan de wortel uit de som van het kwadraat van P en R, en levert bij waardes 110 en 30 dan het resultaat van 114 VA op. Het is nu ook duidelijk dat, wanneer R = 0, dat dan geldt S = P. Wanneer R > 0, dan geldt S > P. Omdat PF de deling van P door S is, geldt dus voor de PF ≤ 1.
Impact van de PF
Nu weten we dat de PF maximaal 1 kan zijn, en dat in het geval dat reactieve vermogen R = 0. We weten ook dat we als prive gebruiker alleen voor P betalen, omdat dat vermogen is wat we opsouperen. Voor R betalen we niet, want dat is vermogen dat heen en weer fietst tussen het net en de verbruiker. Grootvebruikers als grote bedrijven met hoge vermogensaansluitingen betalen echter wèl wanneer R te groot wordt. De impact is namelijk dat er voor die vermogensuitwisseling als gevolg van R wèl stromen lopen, en die stromen lopen weer door kabels. De extra stromen als gevolg van R die dus door de kabels lopen, vereisen dat de kabels dikker gemaakt worden dan strikt noodzakelijk was voor de levering van het netto vermogen P. Verder is het zo dat iedere stroom door een kabel, ook een verlies oplevert (Ohmse weerstand door de kabel). Voor zover deze Ohmse verliezen in ons huis optreden, betalen we ervoor omdat dit weer netto afgeleverd vermogen P is. Maar de stromen lopen ook door het net (vòòr onze meter) en dan is het het verlies van de elektriciteitsleverancier.
Een klein rekenvoorbeeld van deze verliezen. Stel we hebben de situatie dat ik een mooie Ohmse belasting heb en die trekt een vermogen P. Nu geldt dus S = P (R = 0) en de stroom die loopt is precies de stroom nodig voor het leveren van P, noem deze stroom eens Ip (=Is). Het Ohmse verlies agv de stroom Ip in het net is dan Rnet*(Ip)2, en Rnet is de weerstand van het net. Dit verlies is echt vermogensverlies en is ten koste van de vermogensleverancier.
E.e.a. in een tabelvorm:
| PF | Is/Ip | Pverlies_s/Pverlies_p |
|---|---|---|
| 1 | 1 | 1 |
| 0,9 | 1,11 | 1,11 |
| 0,8 | 1,25 | 1,25 |
| 0,7 | 1,43 | 1,43 |
| 0,6 | 1,67 | 1,67 |
| 0,5 | 2 | 2 |
| 0,4 | 2,5 | 2,5 |
| 0,3 | 3,33 | 3,33 |
Aldus een niet gunstige powerfactor, die veel kleiner is dan 1, zorgt ervoor dat er grotere stromen lopen dan dat het strikt noodzakelijk was voor het afgeleverde netto vermogen, en deze grotere stromen zorgen nu voor meer verlies in de leidingen van het aanvoernet.
Lage PF betekent hogere verliezen in het aanvoernet
Hogere stromen zorgen ook voor grotere spanningsval in het aanvoernet, wat betekent dat de spanning zoals die binnenkomt bij de eindverbruiker lager is. Dit is ongunstig voor bijvoorbeeld lampen, die minder sterk branden.
Lage PF betekent een hogere spanningsval in het aanvoernet
Deze hogere stromen moeten echter wel geleverd worden, en daarvoor zijn wel grotere generatoren nodig (aan de generatiekant van het net) dan wanneer ik geen R-stromen had gehad.
Lage PF betekent ook grotere generatoren voor het genereren van de hogere stroom
Wanneer je als gebruiker een aftap hebt van 1 x 35 A, maar je PF is maar 0,5, dan haal je maar de helft aan het netto vermogen uit je aftap. Want 1 x 35 A bij 230 V zou maximaal een vermogen van 230 V * 35 A = 8050 W zijn. Maar wanneer je PF 0,5 is, dan geldt dat Is = 35 A en Ip = 17,5 A, dus je haalt maar 4025 W uit je aftap. Wil je meer, dan moet je of je PF corrigeren of een grotere aftap huren en dus meer betalen.
Lage PF betekent dat je minder netto vermogen uit je aftap kunt halen
De verliezen agv hogere stromen binnenshuis van een eindverbruiker zijn niet zo groot, omdat de lengte van de leidingen niet zo lang zijn. Maar het feit dat er hogere stromen lopen, betekent ook dat de verbruikers zelf, en de componenten die met deze hogere stromen te maken krijgen, wat de levensduur van deze componenten verkort.
Lage PF betekent hogere stromen en meer belasting voor de componenten, dus een kortere levensduur
December 14th, 2006 at 8:45 pm
Een slechte PF kan ook worden opgevangen door het plaatsen condensatoren parallel aan de verbruiker - tenminste, als de slechte PF wordt veroorzaakt door een spoel zoals een te kleine transformator.
Ook kan een verbruiker met een capacitieve belasting een met een inductieve belasting compenseren.
Maar veel belastingen met slechte PF zijn niet-lineair, en die zijn niet zo makkelijk te compenseren
December 30th, 2007 at 12:09 am
Want to replace all my garden PL-7 ’s (PF 0,34 inductive) by the “non balast” type eg Philips Eco Lustre 7w.
Not a word is found about the PF of these or other “non balast” type enery saving lights.
Is it “1″ or is is capacitive ?
Apreciate your answer.
January 18th, 2008 at 5:04 pm
dear Martin,
The compac fluorescent lamps consist of a tube with a plasma and from there generate light. They need a form of current limiter which normally is a coil, so inductive. Now with the electronic ballasts operating a high frequencies, one can also use a capacitor, or one can rectify the incoming grid voltage and work from this rectified voltage by using switches. In such case the total is not anymore inductive or capacitive. But as the current drawn from the grid is not sinusoidal, the power factor is still less than one. So basically for an electronic ballast, which is build into the lamp, I cannot say for sure.
Why do you need to know whether it is inductive or capacitive?
February 14th, 2008 at 10:39 am
Als mijn apparaat een lage powerfactor heeft, lopen er dus grote stromen door. Als dat door een printplaat of kleine elco’s moet, dan heeft dat toch ook een zekere warmte-ontwikkeling ten gevolge?
Is dat inderdaad zo, en wie betaalt die warmteontwikkeling dan?
Gr.M.
February 14th, 2008 at 10:03 pm
@ Mark,
Klopt, er is warmteontwikkeling binnen jouw huisleidingennet agv de blindstromen opgewekt door jouw verbruikers.
De blindstromen door het totale net zijn wellicht veel groter omdat dan alle blindstromen van ieder huishouden bij elkaar worden opgeteld, en deze blindstromen lopen door het totale netwerk heen.
Jij betaalt voor jouw verliezen in je eigen huisleidingen net. Deze zijn overigens klein.
February 14th, 2008 at 10:52 pm
Soms denk ik deze theorie onder de knie te hebben.
Heb ik goed begrepen dat warmteverliezen door blindstromen niet genoteerd worden door de teller?
Is het dan mogelijk een electrische verwarming te ontwerpen met een héél ’slechte’ powerfactor en zo de electriciteitsleverancier in het zak te zetten (maar ook het milieu) ? Ik vraag me dit af naar aanleiding van een commerciele reactie op de topic ‘hoe onzuinig is elec. vloerverwarming’.
Of heb ik het helemaal niet begrepen en maak ik me onnodig ongerust?
February 15th, 2008 at 5:57 am
Hoi Willy,
Alle werkelijke opgenomen vermogen zul je moeten betalen. Wanneer je kijkt naar warmteverliezen agv blindstromen, dan zul je die ook betalen. De blindstoom zelf, is een stroom die niet gelijk loopt met de spanning, en daardoor wordt er geen netto vermogen (P = U x I) afgenomen. Er wordt wel vermogen heen en weer gepompt, waardoor het netto effect nul is.
Nu deze blindstroom zorgt ervoor dat er verlies is over de kabels, en dit verlies is werkelijk afgegeven vermogen. Dus, voor dit verlies, moet je stellen dat daar spanning (U_verlies) en stroom (I_blind) weer wèl gelijk oplopen, er gewoon vermogen wordt afgegeven en waarvoor betaald moet worden.
Dus, je hebt nu op twee manieren vermogen die overgedragen wordt. De U_net is de netspanning. Daaruit volgt een I_schijnbaar, die uit een actieve component bestaat (I_actief) die gelijk oploopt met U_net en waardoor er dus werkelijk netto opgenomen vermogen is (noemen we P = U_net x I_actief). Verder bestaat I_schijnbaar ook uit I_blind, en deze loopt zodanig uit fase met U_net dat er steeds vermogen heen en weer wordt gepompt, dus netto resultaat nul. Maar, deze I_blind zorgt wèl voor een spanningsval (U_verlies) over de kabels, en dus is er wel netto vermogensafdracht door I_blind x U_verlies.
Voor het gedeelte aan leidingen in jouw huis, geldt dat U_verlies klein zal zijn, en dus zal je daar niet veel van merken. Echter voor het netbedrijf, die alle blindstromen tezamen te zien krijgt, kan het significant zijn. Daarbij geldt nu dat bedrijven wel belast worden voor afgenomen blindvermogen (extra meter) en huishoudens niet. De kosten van een extra meter zullen denk ik niet opwegen tegen de extra inkomsten voor het netbedrijf bij huishoudens.
February 15th, 2008 at 8:30 am
@mvdsteen:
Hoi, dank voor je uitleg!
Ik snap dat er kleine verliezen zijn in het huisleidingennet tgv blindstroom. Deze zullen niet veel te betekenen hebben, omdat deze geleiders niet veel weerstand hebben.
Maar ik vraag me het volgende nog af:
De blindstroom loopt ook door de blindstroom-verwekker. Kan de blindstroom daar nog warmteverliezen veroorzaken, of is het dan per definitie geen blindstroom meer? Stel dat dat een LED-lamp is met een printje die de spanning van 220V naar 5V of 12V brengt. Als die lamp een PF heeft van 0.5, dan loopt er toch een (voor die lamp) aanzienlijk vermogen doorheen, qua blindstroom. Merk je daar nog wat van wat betreft warmteontwikkeling? Het gaat immers ook door de lamp en alle componentjes met bijbehorende weerstanden en rendenmenten. Heeft de lamp op die manier een verbruik waar je wel (ohms verbruik) en niet (rendement op blindvermogen) voor betaalt?
Groet,
M.
February 15th, 2008 at 8:44 am
@willy
Dat schijnt in theorie te kunnen ja.
Ik had eens een docent toegepaste elektriciteit, die sterke verhalen had over de tweede wereldoorlog. Er waren toen slimmerikken die de Duitsers beduvelden met een dergelijke truc. Er was toen immers een rantsoen op electriciteit, maar de meters toen noteerden geen blindstroom…dus werd er naar hartelust aan de cos phi gesleuteld om zo toch extra vermogen te kunnen nemen.
Ik denk dat dat feest tegenwoordig niet meer door zal gaan.
February 15th, 2008 at 8:54 am
Hoe kun je de blindstroom van een gegeven apparaat wijzigen dan? Als dat eenvoudig mogelijk is zouden mensen dat nu toch ook wel op grote schaal doen?
February 15th, 2008 at 10:27 am
@mvdsteen
Bedankt voor je uitleg, doch ben ik noch niet zeker het goed te begrijpen. Dat er door blindstroom werkelijk vermogen opgenomen wordt is wel duidelijk (bewijs is warmteafgifte) maar hoe gaat de teller dat registreren? En met de opmerking van Mark over het beduvelen van duitsers ben ik zekers de weg weer kwijt.
Ben mecanieker en moest een paar jaar geleden ergens een inpakmachine gaan installeren. Bij het opstarten sprongen de zekeringen. Bleek ergens binnenin een grote transfo te zitten die verkeerd aangesloten zat (ik begreep absoluut niets van het schema ). Komt een electrieker en die sluit de motor gewoon aan (zónder de transfo) tussen twee fasen, en klaar was kees.
Wat deed die transfo dan daar ? Voorzover ik me herriner was het de bedoeling de motor óver de transfo tussen fase en nulleiding te koppelen (maar daar ben ik nu niet echt zeker meer van, zoals gezegd begreep ik het schema niet). (De machine werdt gebouwd vóór de oorlog, de transfo was niet origineel, misschien was dit zo een soort truc waar Mark over spreekt.)
February 15th, 2008 at 11:00 am
Ik begrijp zelf niks (meer) van de truc, slechts het verhaal is blijven hangen. Op de een of andere manier wist men in elk geval een met kleine cos phi afgenomen stroom binnenshuis effectief te gebruiken…
February 15th, 2008 at 12:19 pm
@Willy
Een wat populaire uitleg.
De wisselspanning van het lichtnet heeft een sinusvorm. Bij een normale (ohmse) belasting volgt de stroom exact de spanning. Sluit je een spoel (zelfinductie) aan op het lichtnet dan kan de stroom de spanning niet volgen. Deze ijlt na. In theorie loopt de stroom 90 graden achter op de spanning. Het door de spoel opgenomen vermogen (V x I cosinus 90) is dan nul, want de powerfactor = cos 90 graden = nul.
Er loopt echter wel stroom. Dat is pure blindstroom.
Sluit je een condensator aan dan loopt de stroom voor de spanning uit. Deze ijlt dan 90 graden voor. De hoek phi is dan -90 graden en het opgenomen vermogen is dan: V x I x cos -90 = 0.
Er loopt hier ook (blind)stroom.
Als je nu zowel een spoel aan het lichtnet aansluit en een condensator met een gelijke impedantie (=wisselstroomweerstand) wordt het naijlen van de stroom volledig gecompenseerd door de condensator. Er loopt dan effectief geen stroom via het lichtnet en er is dus ook geen blindstroom.
In de praktijk tref je veel situaties aan (zoals bij een motor) met een menging van ohmse en inductieve belastingen. De naijling van de stroom is dan veel minder dan 90 graden, maar b.v. 25 graden. De Powerfactor is dan cosinus 25 graden = 0,91.
Er loopt dus ook blindstroom. Deze is te compenseren m.b.v. een specifieke condensator. Dit verandert niets aan het door de motor opgenomen vermogen. Je helpt hierbij alleen de netbeheerder, want de geleverde blindstroom wordt volledig door de condensator gecompenseerd.
February 15th, 2008 at 2:55 pm
@Arie
Bedankt om het nog allemaal eens grondig uit te leggen.
Maar de vraag was eigenlijk: Is het mogelijk om een met kleine cos phi afgenomen stroom binnenshuis effectief te gebruiken, zoals die docent van Mark beweerde?
Als ik het artikel hierboven goed begrijp: dus niet.
Toch heb ik ooit elders dergelijke verhalen uit de oorlog nog gehoord.
Mogen we deze verhalen dan definitief afdoen als nonsens?
February 15th, 2008 at 6:42 pm
@ Mark, @ Willy,
Het zou toch mooi zijn, wanneer we de blindstroom gebruiken voor het genereren van warmte waarvoor we dan vervolgens niet betalen. Volgens mij is het nonsense.
De blindstoom is dat gedeelte van de schijnbare stroom die niet in fase loopt met de originele aangelegde spanning (in mijn eerdere verhaal I_blind loopt niet in fase met U_net). Maar deze I_blind creëert wel een vermogensverlies over de weerstand in alle leidingen, dus wat gebeurt er dan?
Mijn uitleg zou de volgende zijn: doordat de blindstroom I_blind door de leidingen loopt, veroorzaakt deze blindstroom een spanning over de weerstand van deze leidingen (U_verlies). Nu geldt echter wel dat I_blind in fase loopt met U_verlies, dus wordt er netto vermogen gedissipeerd. En wat zie ik dan aan de netkant? Dat deze spanning U_verlies wordt opgeteld bij de U_net! Dus, agv het lopen van I_blind door de weerstand van de leidingen, wordt er een U_verlies gecreëerd die in fase is met I_blind en die wordt opgeteld bij U_net! Dus, de netspanning wordt iets beïnvloed agv de U_verlies. Of, je mag het ook zien als dat de cos phi iets verandert waardoor er weer meer vermogen wordt opgenomen!
Dit klinkt misschien raar. Laten we eens naar een zuivere condensator als belasting. Dan geldt dat cos phi = cos -90 = 0.
Nu voeg ik er in serie een kleine weerstand aan toe, zo klein dat het de stroom nauwelijks beïnvloedt, waar dus het gros van de blindstroom doorheen loopt. Hierdoor zal phi toenemen, en dus de cos phi groter worden, stel 0,2. In dat geval heb ik dus ineens wel verlies, en dat terwijl al het verlies afkomstig is van de warmteontwikkeling in de weerstand, gecreëerd door de blindstroom.
Stel ik maak mijn weerstand een stuk groter, stel net zo groot kwa weerstand als dat de impedantie van de condensator is. Dan volgt dat de stroom die loopt, een grootte heeft die in relatie staat met de wortel uit de som van de kwadraten van de Ohmse weerstand en de weerstand van de condensator. En de cos phi is inmiddels cos -45 = 0.7.
February 15th, 2008 at 7:02 pm
@Willy
Je kunt nooit meer energie uit het net halen dan dat je meter registreert. Ook met een lagere powerfactor (cos phi) is dat niet mogelijk. Een apparaat dat veel blindstroom veroorzaakt profiteert ook niet, immers de spoelen of condensatoren hierin nemen geen vermogen op.
Hoe dat in de oorlog is gegaan weet ik niet, maar als er toen geen meters waren met een cos-phi correctie, zou er meer energie worden geregistreerd dan dat er werkelijk werd gebruikt. Dat pakt dan ongunstig uit.
Bij blindstroom loopt er wel extra stroom in de netleidingen, die voor de meter een huis binnenkomen, maar daaraan kun je legaal geen extra energie onttrekken.
February 18th, 2008 at 2:39 pm
Mark asked: “Kan de blindstroom daar nog warmteverliezen veroorzaken, of is het dan per definitie geen blindstroom meer?”
OK, uit bovenstaande opmerkingen van Arie en Mvdsteen concludeer ik dus dat blindstroom per definitie nooit vermogen levert. De cos phi “stelt zich in” naar al hetgeen het onderweg tegenkomt (zoals de weerstand na de condensator van mvdsteen). En blijft daarbij dus altijd neutraal bij het leveren van vermogen.
Dank
February 18th, 2008 at 3:06 pm
Klopt Mark. Blindstroom levert per definitie geen vermogen. Als je dus een belasting creëert met alleen een condensator, dan heb je alleen maar blindstroom. Op het moment je meer weerstand toevoegt, dan creëer je dus meer actieve stroom en gaat je cos phi meer naar 1 toe.
February 18th, 2008 at 4:11 pm
Oke, ik snap het hele blindstroomverhaal maar half, ben dan ook geen electricien. Ik heb dit verhaal doorgeworsteld omdat ik voor mezelf een beeld probeer te vormen over de Pharox LED-lamp. Meer precies: hoe duurzaam is hij nou ten opzichte van andere spaarlampen? Ik heb er jammer genoeg nog geen in het echt kunnen aanschouwen, dus als je een kwalitatief oordeel kunt geven over hoe fijn de lamp is, dan ben ik daar zeer in geïnteresseerd. Tot slot: stel dat de Pharox op grote schaal gebruikt zou gaan worden, wat voor effect heeft dat blinde vermogen dan op het electriciteitsnet?
February 18th, 2008 at 5:29 pm
Hoi Paulus,
De duurzaamheid van een lamp hangt van een aantal factoren af:
Voor item 1, geldt dat de hoeveelheid opgenomen stroom en de gebruikte grondstoffen omgerekend kunnen worden in een aantal kWh of wellicht een aantal uitgestoten CO2 in de lucht. De levensduur speelt een belangrijke rol; hoe langer de lamp meegaat, des te minder vaak deze moet worden vervangen en dus kan productie uitgespaard worden; stel ik vergelijk een gloeilamp (1000 uur) met een thermisch goed gedesignde ledlamp (50.000 uur). Dan kan ik de productieenergie afschrijven over 50.000 uur bij de ledlamp. Wanneer de ledlamp 10x meer energie kost voor productie als de gloeilamp, dan is de ledlamp over zijn levensduur nog altijd 5x minder belastend.
Dit kan ook voor item 2, namelijk het verbruik over de levensduur omrekenen in kWh of CO2. De efficientie van een lamp is hierbij een belangrijke factor, hoe hoger des te beter.
Item 3 wordt vaak niet meegenomen, maar is ook belangrijk. Bij papier zie je dat; er wordt vaak gebruik gemaakt van oud papier om nieuw papier te maken. Je zet dan de besparingen bij grondstoffen bij productie af tegen het ophalen en verwerken van oud papier.
Ik weet niet te zeggen in hoeverre het productieproces van de Pharox milieuvriendelijk is of niet. Ik weet wel dat deze vernuftig in elkaar gezet is, wat bij productie helpt om geen fouten te maken. In hoeverre deze lamp een lange levensduur heeft, weet ik ook niet. Dus voor punt 1 kan ik niets zeggen.
Voor punt 2 weet ik dat de efficiëntie 30 lm/Watt is. Er zijn inmiddels betere, dat wil zeggen ledlampen met een hogere efficiëntie en ook met warmwit licht. Kijk daarvoor op mijn lampoverzicht. Voor punt 2 ook van belang is de powerfactor. Deze is slecht bji de Pharox. Er is voor 4 W vermogen maar liefst 75 VA aan schijnvermogen. Dat wil zeggen dat er relatief grote stromen lopen om deze kleine 4 W aan netto vermogen te realiseren. Deze grote schijnbare stroom (bestaat uit blindstroom en een klein beetje uit de stroom die zorgt voor het netto vermogen) zorgt voor extra belasting van de netwerken waardoorheen de stroom moet. Ik kan niet zeggen hoeveel dat extra kost in het gebruik van 1 lamp. Het zal wel meevallen over de 4 W die de lamp zelf opneemt, misschien zelfs nog minder dan 5 % daarvan. Bij grote schaaltoepassing zal men echter eerder aan limieten van het net (of van de stop) komen, dit omdat de stromen snel groter worden, terwijl men niet echt nuttig gebruik maakt van deze grote stromen (het grootste gedeelte van de afgenomen stroom is dan heen- en weer aan het lopen over het net, zonder echt energie over te brengen naar de eindverbruiker.